Фото: Twitter/Baden Baha
Алматы тауларына баратын туристер ағыны рекордтық қарқынмен өсіп келеді. Онымен бірге қоқыс, от жағылған орындар және бейберекет соқпақтар да көбейіп жатыр, деп жазады QazNews.kz
Бүгінде Көк-Жайлау – парадокс. Жүздеген мың алматылық пен қала қонағы бұл үстіртті жақсы көреді. Бірақ солардың өзі оны күн сайын, әсіресе демалыс күндері, ақырындап болса да бүлдіріп жатыр.
Алматы әкімдігінің мәліметінше, өткен жылы өңірге шамамен 2,5 млн турист келген. Бұл өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 6,3 пайызға көп. Ең танымал бағыттардың қатарында Көк-Жайлау орналасқан Іле-Алатауы ұлттық паркі бар. Біреулер бұл жерге тыныштық, көрініс пен таза ауа үшін келсе, енді бірі пикник, кәуап және әсерлі музыка үшін келеді. Ал кетерінде пакет, бөтелке, темекі тұқылы мен пластиктер шашып кетеді.
2024 жылы «Таза Қазақстан» республикалық науқаны басталды. Алматы әкімдігінің дерегіне сәйкес, оны әр демалыс сайын шатқалдарға шығып, демалушылар қалдырған қоқысты жинап әкететін белсенділер қолдады.
«Ұлттық парктегі басты мәселе – демалушылар қалдыратын қоқыс. Қазір тазалық жұмыстарына белсенділер көмектесіп жүр. Солардың арқасында саябақ таза қалпында сақталып отыр. Біріге отырып, біз қоршаған ортаны қоқыстан тазартып, адамдар үшін жайлы кеңістік қалыптастырамыз», – деді «Алматы Тазалық» МКК басшысының орынбасары Ербол Байжанов.
Фото: greensalvation.com
Мәселенің ауқымы соңғы сенбіліктерден де байқалады. Алматы әкімдігінің мәліметінше, 2026 жылғы 25 сәуірде Көк-Жайлауға көршілес орналасқан Аюсай шатқалында мыңға жуық адам бір күнде 2,5 шақырым аумақты тазалап, 450 текше метр қоқыс шығарған.
Салыстыру үшін: 2022 жылғы қазанда «Табиғаттағы қоқысқа жол жоқ!» акциясы аясында екі мыңнан астам алматылық Көк-Жайлау, Бұтақты, Казачка, Кімасар және Проходное шатқалдарынан бір сенбіліктің өзінде 35 тонна қоқыс шығарған еді.
Бұл – қамқорлықтың статистикасы емес. Бұл – соның салдардың статистикасы.
Сонымен қатар, осы аумақ басқа жолмен де бүлініп барады. Экологтар Көк-Жайлау мен Қасқабаста эндуро мотоциклімен соқпақтардың үстімен әрі одан тыс жерлерде жарысып жүретіндерді бірнеше рет тіркеген. Олар шымды бүлдіріп, топырақ эрозиясын күшейтеді.
Ресми маршруттарды айналып өтіп салынған бейберекет жолдар алғашқы нөсерден кейін-ақ жыраға айналады. Ал экологтардың мәліметінше, үстірт маңындағы заңсыз қоқыс шұңқыры 2007 жылдан бері бар. Ұлттық парк оны үнемі тазалайды, ал демалушылар бұл маңды қайтадан қоқысқа толтырып кетеді.
Фото: Алматы әкімдігі
Бұл мәселелердің түп-тамыры алматылықтардың тауға шығуында емес. Мәселе – олардың инфрақұрылымы, бақылауы және бәріне түсінікті ережелері жоқ екенін мойындау керек. Еріктілер де осыны айтып отыр. Ашық шлагбаумдар, жарықтың жоқтығы және қоқыс жәшіктерінің болмауы. Бұл мораль мәселесі емес, кеңістікті ұйымдастыру мәселесі.
Дәл осы жерден даму туралы әңгіме басталады.
Almaty Superski жобасы бүгінде үстіртте жетіспейтін жүйелі туристік инфрақұрылымды ұсынады: түрлі деңгейдегі соқпақтар мен маршруттарды белгілеу, бірыңғай қауіпсіздік жүйесі, таудағы жедел байланыс, цифрлық навигация және заманауи визит-орталықтар.
Фото: Алматы әкімдігі
Қарапайым тілмен айтқанда, бұл – бейберекет жолдардың орнына ұйымдастырылған маршруттар, қолындағы қоқысты «бұтаның арасына тастай саламынның» орнына контейнерлер, альпілік шалғында жүрген эндуро мотоциклдерінің орнына рейнджерлер мен бейнебақылау, тапталған іздерден құралған жыралардың орнына анық белгіленген бағыттар деген сөз.
Ең бастысы – жарты жылда бір өтетін сенбілік емес, тұрақты қызмет көрсету жүйесі.
Курорт салу Көк-Жайлау табиғатына қарсы балама емес. Бұл – қала тұрғындарының осы үстіртке деген сүйіспеншілігін арттыратын форматқа ауысу мүмкіндігі. «Шөптің арасына қап тастап кету» режимінен «жолмен жүру, пластикті контейнерге тастау, көбірек көру және азырақ зиян келтіру» мәдениетіне көшу мүмкіндігі.
Almaty Superski секілді жобалар тауға қауіп төндірмейді. Қауіп – қазіргі «қол қусырып» ештеңе істемей отыру жағдайында боп тұр. Бір күнде шығарылған 450 текше метр қоқыс пен еріктілердің әр демалыс сайын таудан тасып жүрген ондаған килограмм қалдықтары осыны кез келген сөзден анық көрсетіп тұр.
